Zaterdag 3 augustus 2024 ONLINEHet Hogeland

Damgrootmeester Auke Scholma in de rug gesteund door partner Marjan van der Groep.

Foto: Cornè Sparidaens

In 1974 schreef de 18-jarige Auke Scholma zijn eerste damrubriek in de Drachtster Courant. Sindsdien bediende hij alle noordelijke dagbladen: Friesch Dagblad, Leeuwarder Courant, Nieuwsblad- en Dagblad van het Noorden. Na een halve eeuw en ruim 2.500 rubrieken vindt de grootmeester uit Baflo het welletjes. Hij groet zijn lezers: ,,Ze worden toch een beetje familie.”

TEKST BERT DOLLEKAMP

FOTO’S CORNÉ SPARIDAENS

Bericht van een lezer uit Zuidlaren aan Wouter Sipma. ,,Ik lees nog steeds trouw de damrubriek. Je schrijft ze al een tijdje, af en toe afgewisseld door Roel. Vallen jullie even voor Auke in of nemen jullie (neem jij) het definitief over?” Reactie Sipma: „Ik neem de rubriek inderdaad definitief over met Roel als achtervang.”

Het nieuws was al doorgesijpeld, in zijn woonplaats op Het Hogeland is zelfs sprake van een lopend vuurtje. Want Auke Scholma is naar eigen zeggen ‘wereldberoemd in Baflo en omstreken’. Eind mei droeg hij de schrijverspen van zijn wekelijkse damrubriek in Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant geruisloos over aan grootmeester Wouter Sipma uit Groningen, met als supersub niemand minder dan drievoudig oud-wereldkampioen Roel Boomstra.

Inmiddels is Scholma aardig aan het afkicken van het wekelijkse damshotje voor de krant, dat een vaste routine was gedurende vrijwel zijn hele werkzame leven. Tijd voor een terugblik.

Uniek inkijkje

Voor de goede orde: Scholma blijft gewoon dammen. Op topniveau welteverstaan. In de ereklasse speelt de Friese Groninger voor Hijken DTC in Drenthe. In september treedt hij in Drachten aan voor zijn 32ste nationaal kampioenschap. Hij kreeg een keuzeplaats van de dambond, die het erelid uit Baflo vanwege zijn staat van dienst en zijn aantrekkelijke speelstijl volkomen terecht op het schild hijst.

Het oogt wat merkwaardig dat Scholma stopt met de damrubriek, terwijl hij het spel zelf nog steeds op het hoogste niveau beoefent. In de meeste sporten is het precies andersom. Zie de momenteel in volle bloei staande sportzomer.

Grootmeester Auke Scholma is na 50 jaar gestopt met zijn damrubriek. Foto: Corné Sparidaens

Of het nu het EK voetbal, de Tour de France of de Olympische Spelen zijn, in de media buitelen de analytici over elkaar heen. Veelal betreft het voormalige kampioenen, die na de stress van hun actieve sportcarrière nog fijn wat bijklussen in de duiding

Auke Scholma zet het zelf even in perspectief. ,,Johan Cruijff, die ik als jochie van 12 nog heb zien debuteren in het Oosterpark, in Groningen, had in zijn nadagen een column in De Telegraaf . Die schreef een ander meen ik voor hem, maar dat maakt op zich niet uit. Mijn punt is meer dat je van fysieke sporten zoals die nu in Parijs worden beoefend, alleen de feitelijke uitvoering kunt waarnemen en daar wat van vinden. Dat doen dus die analytici. Maar het blijft met alle respect toch een beetje oppervlakkig. Het unieke aan denksporten als dammen en schaken is dat je van gespeelde partijen in alle facetten precies kunt beschrijven hoe het gegaan is. Zo’n inkijkje biedt geen enkele andere sport.”

Scholma wil er maar mee zeggen dat een partijanalyse bij een denksport geen luchtig niemendalletje is dat je ‘er even bij doet’. Zeker als je het ambacht zoals hij dat een halve eeuw heeft beoefend serieus neemt. Tot aan zijn laatste rubriek in mei, die Scholma wijdde aan de Leeuwarder superveteraan Anton Schotanus.

Jongere generatie

,,Ik merkte de laatste jaren dat het me soms behoorlijk veel moeite kostte om elke week een aanvaardbare rubriek te produceren. Het liep vooral spaak als mijn bipolaire stoornis de kop opstak, wat vaak gepaard gaat met slaaptekort. Het is een relatief lichte vorm, maar als je elke week stipt op tijd een rubriek moet inleveren is het niet fijn. Tijdsdruk heb ik ook bij een dampartij, maar daar heb ik alleen met mezelf te maken en kan zo nodig wat rustiger spelen. De lezers hebben gewoon recht op een goed stuk.”

„Daar komt bij dat ik het voor de vergoeding van de krant niet meer hoef te doen. Ik trof het altijd al wel dat mijn partners Anja en Marjan beiden een vaste baan hadden. Bovendien krijg ik sinds een jaar AOW. Man, ik heb nog nooit zoveel te besteden gehad! Een goed moment om de jongere generatie een kans te geven.”

Zijn huidige levenspartner Marjan van der Groep, voormalig handtherapeute in het UMCG, met wie Scholma sinds 1997 optrekt, is aangeschoven bij het gesprek en klinkt instemmend. Als secondant blijft ze bij voorkeur op de achtergrond, maar soms zegt een blik van verstandhouding genoeg.

Paspoort

Naam Auke Dirk Scholma

Geboren in Opeinde op 26 augustus 1956

Opleiding Culinaire Vakschool in Groningen

Loopbaan enkele jaren parttime kok. Vanaf 1980 profdammer: 31 NK-deelnames; in 1995 nationaal kampioen; in 2007 5de op zijn 3de WK; nationale clubtitels met Fivelgo Appingedam, Westerhaar (als trainer-speler), Culemborg en viermaal met Hijken DTC. Commentator bij grote toernooien; secondant van Harm Wiersma bij WK-matches; schreef in 50 jaar ruim 2.500 damrubrieken voor de Drachtster Courant en alle noordelijke dagbladen; grootmeester; erelid van de KNDB

Privé woont sinds 1987 in Baflo; vanaf 1997 met huidige partner Marjan; heeft drie kinderen met voormalig partner Anja, en twee kleinkinderen

Auke Scholma is het vijfde kind van een dierenarts-echtpaar dat in 1945 neerstreek in Opeinde. Op zijn elfde wordt hij lid van de damclub in Drachten en raakt verslingerd aan het spel. Hij trekt zich op aan roemruchte tijdgenoten als Ton Sijbrands, Harm Wiersma en streekgenoot Jannes van der Wal, die een van zijn beste kameraden wordt.

,,Beroepsdammer, dat leek mij ook wel wat, maar ik begreep ook dat ik er met dammen alleen niet kwam. In die tijd hadden de meeste kranten een damrubriek. Toen ik 18 werd heb ik een briefje geschreven aan de Drachtster Courant of ik dat voor hen mocht doen en dat was goed.”

Vallende schijven

Scholma wilde ook een gewoon vak leren en deed dat op de Culinaire Vakschool in Groningen. ,,Als gediplomeerd kok heb ik enkele baantjes gehad. Bijvoorbeeld bij restaurants op Terschelling. Ik bivakkeerde in een tentje en schreef de rubriek op mijn typemachine. Dat ging goed, tot het apparaat bij een tussentijdse verhuizing van Midsland naar West-Terschelling van mijn fiets in een sloot belandde en onbruikbaar was.”

„De rubriek schreef ik toen een tijd met de hand. Voor de diagrammen had ik een stempel, waar ik de schijfjes intekende. Mijn stukkie ging gewoon op de post naar Drachten. De opmaak moest daar dan nog helemaal gebeuren. Vooral het plakken van diagrammen was een hele toer voor de damleken ter redactie. Er viel regelmatig een schijfje af.”

Een baan als kok blijkt lastig te combineren met zijn passie voor het dammen. In 1980 kiest hij definitief voor het onzekere bestaan van profdammer wanneer hij bij het Friesch Dagblad aan de slag kan. ,,Damredacteur Gerrit Kloosterman, zelf een verdienstelijk dammer, werd sportredacteur bij de Leeuwarder Courant en ze zaten omhoog met hun rubriek. Nou die wilde ik wel. Het honorarium van 60 gulden was geen vetpot, maar het was een prima leerschool en het mooie was dat ik alle ruimte kreeg. Er werden totaal geen eisen aan de lengte gesteld en ik kon schrijven wat ik wilde, mits het een beetje beschaafd bleef. Hele lappen tekst heb ik ingeleverd.”

Erin gerold

Hoewel de rubriek in het FD hem veel voldoening geeft, besluit Scholma in 1987 toch een pauze in te lassen. Met zijn jonge gezin is hij dan net van Groningen naar Baflo verkast. Als dammer breekt hij definitief door. Ook het speler-trainerschap van ereklasser Westerhaar brengt wat geld in het laatje.

De time-out bij de krant duurt drie jaar, tot zich in 1990 opnieuw een buitenkansje aandient. ,,De Leeuwarder Courant had ook een mooie traditie van damrubrieken. Rein van der Pal schreef ze met verstand van zaken in een ook voor leken begrijpelijke taal. Maar hij kon vanwege een chronische tennisarm bezwaarlijk typen en vroeg of ik het wilde overnemen. Net als bij het FD kreeg ik het dus op een presenteerblaadje.”

Inmiddels heeft de computer zijn intrede gedaan. ,,Ik kreeg er eentje waarin ruimte was voor precies twee rubrieken. De diagrammen moest ik in een aparte codering met een speciaal door iemand van de krant gemaakt programmaatje helemaal uitschrijven. Een secuur werkje, zodat er af en toe weer een witte of zwarte schijf of dam op de verkeerde plek belandde.”

Damhistoricus Hans van der Nap uit Zeijen wijdt in zijn monumentale Dammen als Cultureel Erfgoed uit 2018 een kloek hoofdstuk aan Scholma en prijst diens vakmanschap.

,,Goed en creatief schrijven is een hele kunst. Die vaardigheid heeft Scholma zich door hard werken eigengemaakt. Een ontwikkeling waarmee hij mede door zijn persoonlijkheid – hij is flexibel van geest en staat open voor frisse ideeën, ook in de taal – kon uitgroeien tot een rubriekschrijver met een haast weldadig aandoend taalgebruik.”

Dat vindt ook Harm Schürer, als deze in 1998 na 36 jaar zijn rubriek bij Nieuwsblad van het Noorden vanwege een oogziekte vaarwel zegt. Diverse topdammers vlasten volgens Scholma al jaren op diens rubriek. ,,Onder hen Jannes van der Wal, die Harm eens tegenkwam in de stad en zijn fiets tussen diens benen parkeerde met de woorden: ‘Ik wil jouw rubriek’. Hij kon trouwens prima schrijven en heeft nog een tijdje een rubriek in Het Vrije Volk gehad. Maar Jannes was in 1996 overleden en toen kwam Schürer bij mij. Zo ben ik er steeds een beetje vanzelf in gerold.”

Archeoloog

,,Een damrubriek maken is veel meer werk dan men denkt. Al gauw twee volledige werkdagen. Aan het komende NK in Drachten bijvoorbeeld doen 14 spelers mee die in totaal 91 partijen spelen. Die moet je allemaal bestuderen om de hoogtepunten eruit te halen en te duiden. Je vormt een eerste indruk, zoekt hier en daar wat dieper, gaat analyseren, maakt een selectie en schrijft je bevindingen op in begrijpelijke taal.”

„Ik let erop om toegankelijk te schrijven en moeilijke woorden te vermijden, zodat bijvoorbeeld ook kinderen het kunnen volgen. Feitelijk ben je bezig als een soort archeoloog om mooie en bijzondere dingen uit de bodem naar boven te halen, zodat mensen dat kunnen zien.”

In het digitale tijdperk is volgens Scholma de vormgeving en weergave enorm verbeterd. Je zou zeggen dat ook de analyse zelf een fluitje van een cent is, want de computer ziet immers alles.

,,Dat maakt het juist extra lastig. Je krijgt 100 keer meer informatie en varianten, maar bij programma’s als Kingsrow ontbreekt de menselijke maat. De beperkingen van spelers in parate kennis, rekenvermogen, beschikbare tijd, fysieke en mentale fitheid moet je ook inschatten. Het is de kunst om toch iets van dat proces voor de lezer inzichtelijk te maken.”

Auke Scholma in zijn tuin in Baflo. Foto: Corné Sparidaens

Sterke binding

Elf jaar lang schrijft Scholma met ambachtelijke toewijding een aparte rubriek voor de Leeuwarder Courant en voor Dagblad van het Noorden en diens voorganger Nieuwsblad van het Noorden. Het laat zich begrijpen dat hij niet blij is wanneer de twee rubrieken in 2009 worden samengevoegd en hij dus pardoes de helft van zijn gage kwijt is. Maar zijn lezers merken er niets van. Hij meldt hen dat hij vanaf dan de aandacht over de hele noordelijke regio zal verdelen en gaat over tot de orde van de dag.

In kleine kring moppert hij weleens over zijn bestaan als ‘armste profsporter van Nederland’, maar hij weet het ook te relativeren. Hij heeft er tenslotte zelf voor gekozen. Anno 2024 heeft Scholma vooral waardering voor het in stand houden van de traditioneel sterke binding met de klassieke denkspelen door de noordelijke dagbladen.

In de Leeuwarder Courant van 18 juni 2008 stelt hij de tanende aandacht in de landelijke pers voor de denksporten aan de orde. Met onderkoelde humor: ,,Nederland is altijd in de gelukkige omstandigheid geweest dat met dammen zo weinig geld te verdienen is dat de sterkste grootmeesters met schrijven een belangrijke zakcent moeten bijverdienen.”

In de voetsporen van cracks als Ben Springer, Piet Roozenburg, Harm Wiersma en Ton Sijbrands gold dat natuurlijk ook voor Scholma zelf. ,,We zaten met meerdere dammers in hetzelfde wankele schuitje.”

Even verderop in het bewuste artikel krijgen de commercie en de grote sporten ervan langs. ,,Eind vorige eeuw was een nationale topsport als dammen nog niet ondergesneeuwd door tv en het grote geld, waarmee andere sporten later alle aandacht konden wegkapen. Een krantenmanager die toentertijd had bedacht dat NRC, AD en Trouw wel zonder damrubriek konden, was meteen op de brandstapel beland. Nu dragen wij gelaten ons lot, maar als dammen tot de Olympische familie gaat behoren, wat naar mijn vaste overtuiging ooit gaat gebeuren, dan komen de cultuurbarbaren met hangende pootjes bij ons terug.”

Damdoorbraak

Of Scholma een Olympische damdoorbraak nog zal meemaken is de vraag. Om te concurreren met sporthypes als breakdancen en golfsurfen moet het spektakel, dat zich bij de denksporten afspeelt onder de hersenpan, vooral goed in beeld wordt gebracht. Wat dat betreft heeft Scholma het volste vertrouwen in zijn opvolgers.

,,Zowel Wouter Sipma als Roel Boomstra zijn wereldtoppers met een vlotte pen. Bovendien zijn ze opgegroeid met de computer. De geplande facelift binnen een jaar of twee van onze denksportrubrieken met een sterke online component is bij hen in goede handen.”

Vanuit Baflo zal Scholma de ontwikkelingen met belangstelling volgen. En hij wil de krant nog graag een overweging meegeven. ,,Vanaf mijn 12de lees ik elke dag de krant. Je leert er veel van en van verschillende onderwerpen wil ik graag meer weten. Maar binnen thema’s als politiek, cultuur en sport is de diversiteit tegenwoordig behoorlijk zoek. Ik hou bijvoorbeeld enorm van voetbal en ik ben lang de enige niet. Maar het verbaast me wel dat de halve krant er soms mee vol staat. Ik vraag me af of je dat meer lezers oplevert. Die willen volgens mij graag worden verrast en een beetje uitgedaagd.

Ja, natuurlijk kan dat ook met dammen.“