Jasper Daams is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.

Gepubliceerd op 3 januari 2025, 05:00

Jan Groenendijk, wereldkampioen dammen.Bron ANP

Na drie verloren WK-finales mag natuurkundestudent Jan Groenendijk (26) zich eindelijk wereldkampioen dammen noemen. ‘Zijn damleven hangt van overwinningen en prijzen aan elkaar.’

Het is in 2016 een opvallende samenwerking: hiphoplabel Top Notch verbindt zich als hoofdsponsor aan het WK dammen, een strijd tussen de Nederlandse grootmeesters Jan Groenendijk en Roel Boomstra. Het label stuurt rapper Ronnie Flex, doorgebroken met zijn hit Drank & Drugs, met de jonge finalisten naar een Haagse basisschool in een poging om de damsport hip te maken.

Het is de vraag of dat is gelukt, maar aan Groenendijk heeft het niet gelegen. Al jaren toont hij zich een onverschrokken dammer, aldus bondscoach Rik Keurentjes. ‘Jan is heel optimistisch en strijdbaar, iemand die er ontzettend van houdt om het damgevecht aan te gaan met veel passie, emotie en risicovol spel. Hij heeft weinig angst en gelooft echt in zijn eigen kunnen.’

Het zijn juist emoties die Groenendijk in 2016 de wereldtitel kosten. Hij heeft moeite het hoofd koel te houden en moet zijn meerdere erkennen in Boomstra, die in de tiende partij van de tweekamp de wereldtitel veilig stelt.

Twintig jaar ervaring

Acht jaar later is Groenendijk wél wereldkampioen. Hoewel hij pas 26 jaar oud is, heeft hij bijna twintig jaar damervaring. Moeder Hanne Witsenboer vertelt hoe de liefde voor de damsport ontstond tijdens een schooldamtoernooi, toen Groenendijk acht jaar oud was. ‘De kinderen die goed presteerden, kregen tien gratis damlessen. Nadat Jan die had gevolgd, sprong de vonk echt over.’

De jonge Groenendijk sloot zich aan bij een vereniging. Als kind was hij er wekelijks zo’n twintig uur aan kwijt, vertelt Witsenboer. ‘Voor ons was dammen gewoon een spelletje dat je af en toe speelde, dus het was heel bijzonder om te zien hoe enorm die sport hem fascineerde. Iedere ochtend kwam hij uit bed met een damboekje.’

Groendendijks moeder memoreert hoe haar zoon in die tijd damliteratuur verslond. ‘Of de boeken nou in het Nederlands of in het Russisch waren, Jan begreep het op basis van de standen op het dambord. Op die manier heeft hij zelfs wat van het Russische alfabet geleerd.’

Altijd enthousiast

Zijn talent bleef niet onopgemerkt bij de Koninklijke Nederlandse Dambond (KNDB). Groenendijk voegde zich in 2009 als 10-jarige bij het talententeam, onder leiding van de huidige bondscoach Keurentjes.

Hoewel Groenendijk hoge ogen gooide op vrijwel alle jeugdtoernooien, herinnert Keurentjes zich vooral een kind dat enorm van de sport kon genieten. ‘Hij had zoveel plezier in het dammen, dat hij tijdens een trainingspartij ineens kon gaan neuriën of zingen. Hij is altijd heel enthousiast geweest.’ Het ging Groenendijk nooit alleen om de prijzen, stelt zijn voormalige én huidige coach.

Toch reeg Groenendijk de jeugdkampioenschappen aaneen: hij werd in verschillende leeftijdscategorieën vier keer Nederlands kampioen, vijf keer Europees kampioen, en één keer wereldkampioen. ‘Zijn damleven hangt van overwinningen en prijzen aan elkaar’, aldus moeder Witsenboer.

Gestaag richting wereldtop

In die tijd leerde Groenendijk ook Jitse Slump kennen, zijn teamgenoot bij de Nederlandse damploeg en de huidige nummer zes op de wereldranglijst. ‘Toen wist ik nog boven hem te eindigen, maar dat is door de jaren heen wel veranderd’, vertelt Slump. ‘Vanaf het moment dat we elkaar hebben leren kennen, waren we één en twee. Samen hebben we dat hele traject doorlopen, tot de wereldtop.’

Aan die wereldtop rook Groenendijk voor het eerst in 2012. Als 14-jarige jongen deed hij mee aan het Europees kampioenschap voor de senioren, waar hij als 26ste eindigde. Drie jaar later werd hij al vicewereldkampioen. Alleen de Russische Aleksandr Georgiejev bleek sterker. Een jaar later gold dat voor landgenoot Boomstra.

Naast zijn topsportcarrière – Groenendijk kreeg van sportkoepel NOC*NSF de A-status – begon de grootmeester in 2016 aan een bachelor natuur- en sterrenkunde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Volgend studiejaar hoopt hij zijn master te behalen, vertelt zijn moeder. ‘Maar nu moet hij in juni al zijn wereldtitel verdedigen. Hopelijk gaat dat geen roet in het eten gooien voor zijn studieplannen.’

Ongekende vechtlust

Voor zijn eerste eindzege bij de senioren moest Groenendijk wachten tot het NK van 2020. In Kraggenburg werd hij voor het eerst Nederlands kampioen. Daarna bleef Groenendijk de nationale damsport domineren: in de drie volgende toernooien behaalde hij telkens de titel. Bij de meest recente editie rekende hij in de finale af met zijn vriend Jitse Slump.

Slump weet wel wat zijn rivaal zo goed maakt. ‘Hij heeft een ongekende vechtlust, hij wil van iedereen winnen. Soms is het tijdens een toernooi verstandig om te timen wanneer je je energie volledig in een partij legt, maar als Jan heeft besloten dat hij wil winnen, krijgt iedereen het moeilijk.’

Deze eigenschappen hebben Groenendijk dit toernooi geholpen toen hij het moeilijk had, vertelde hij dinsdag voor de camera van de NOS. Zijn tegenstander, de Oekraïner Joeri Anikejev, had in de eerste partijen de overhand. ‘Uiteindelijk heb ik die partijen op wilskracht en karakter overleefd. Vanaf dat moment ben ik echt in de match gegroeid.’

Het leverde Groenendijk in zijn geboortestad Wageningen zijn eerste WK-titel op, de voorlopige kroon op zijn carrière. Hij vierde de prestatie niet met een wilde feestnacht vol drank en drugs: ‘Ik ben mooi op tijd naar bed gegaan’, zei de kersverse wereldkampioen. ‘Het was een superlange dag.’

3 X Nederlandse wereldkampioenen dammen

• Ton Sijbrands (1949), ook wel de Johan Cruijff van het dammen genoemd, is zonder twijfel ’s lands bekendste dammer. Hij won twee wereldtitels en verbeterde elf keer het wereldrecord blindsimultaan. Ook had hij ruim veertig jaar een damrubriek in deze krant.

• Roel Boomstra (1993) was in 2016 al te sterk voor Groenendijk, en werd in 2019 en 2022 opnieuw wereldkampioen. Na zijn laatste overwinning kondigde hij op 29-jarige leeftijd zijn dampensioen aan: Boomstra zei zich te willen richten op zijn baan als software-engineer bij de Dienst Uitvoering Onderwijs.

• Nadat de excentrieke Jannes van der Wal (1956-1996) in 1982 de wereldtitel had behaald, mocht hij aanschuiven bij het tv-programma van Mies Bouwman. Het werd een memorabele uitzending. Van der Wal kwam tijdens het interview nauwelijks uit zijn woorden en beantwoordde vragen (bijvoorbeeld hoe oud hij was) door ongemakkelijk te lachen.